Waarom ik over geur schrijf

Een manifest

“Perfume is like cocktails without the hangover, like chocolate without the calories, like an affair without tears, like a vacation from which you never have to come back.”

Marian Bendeth, wereldberoemde parfum-expert

Parfum biedt vier dingen die het leven zelden gratis weggeeft.

Een verliefdheid zonder liefdesverdriet.
Een vakantie zonder laatste dag.
Een glas wijn terwijl morgen de wekker vroeg afgaat.
Een dessert terwijl elke calorie eigenlijk telt.

Dat schreef een vrouw die haar leven aan geur heeft gewijd.

Ik schrijf op deze website over veel dingen. Mindset, boeken die mij raakten, het leven dat ik leef in een nieuw land, vele jaren na een vertrek waarvan ik dacht dat het tijdelijk zou zijn. Maar tussen al die thema’s loopt één rode draad die mij al sinds mijn negende jaar bij is gebleven: geur.

Als kind stopte ik in mijn geboorteland rozenblaadjes in mijn neusgaten, zodat ik hun geur de hele dag met me mee kon dragen. Ik wist toen nog niet dat ik daarmee deed wat mensen al duizenden jaren doen. Ik wist alleen dat een geur die ik liefhad, met mij mee moest reizen.

Vandaag heb ik meer dan driehonderd parfums. Niet uit verzamelwoede, maar uit een nieuwsgierigheid die nooit is opgehouden. Elke geur is een mogelijk leven dat ik even kan binnenstappen. Een cocktail zonder kater. Een vakantie zonder einde.

Waarom een geur je kan vloeren voordat je hem kunt benoemen

Heb je dat weleens gehad? Je loopt ergens binnen, ruikt iets, en nog voordat je weet wát het is, sta je al ergens anders. In een keuken van vroeger. Bij iemand die er niet meer is. Je voelt het eerst, je begrijpt het pas daarna.

Daar is een reden voor, en die is mooi om te leren.

Stel je je zintuigen voor als boodschappers die naar het hoofdkantoor van je brein rennen. Wat je ziet en hoort, meldt zich eerst bij een soort centrale balie – de thalamus – die de post sorteert en doorstuurt. Geur doet dat niet. Geur heeft een eigen zijdeur, recht het gebouw in, pal naast de kamers waar emotie en herinnering wonen: de amygdala en de hippocampus. Neurowetenschappers van Harvard beschrijven het bijna letterlijk zo, alsof geur geëvolueerd is om informatie rechtstreeks aan onze emotie- en geheugencentra te koppelen.

Daarom voelt een geur zo direct. Hij slaat de beleefde tussenstop over. En daarom blijkt uit onderzoek dat herinneringen die door geur worden opgeroepen vaak emotioneler én ouder zijn dan herinneringen die we via beeld of geluid terugvinden. Het is geen toeval dat juist een geur je terugbrengt naar je vroegste jaren.

Wat denk je dat er zou gebeuren als je vandaag bewust één geur opzocht uit een tijd die je allang vergeten was?

Wat het kost wanneer dit zintuig verdwijnt

Ik schrijf niet alleen over wat geur geeft. Ook over wat het wegneemt wanneer het verdwijnt.

Een paar jaar geleden verloor ik mijn vermogen om te ruiken, zoals velen die in die periode in de zorg werkten. Zes maanden lang bestond mijn wereld uit één geur – gebakken uien – en niets anders. Het was geen klein verlies. Het was een tuin die stierf voordat ik haar mocht plukken.

De wetenschap noemt dit anosmie, en bevestigt wat ik destijds voelde en ervaarde: het verlies van reuk hangt samen met somberheid, angst en een vreemd gevoel van ontheemding. Een Harvard-onderzoeker verwoordde het treffend: zonder reuk voelen we ons opeens verdwaald, alsof we niet meer goed weten waar we zijn.

Maar er is ook hoop, en die is eerlijk onderbouwd. Er bestaat zoiets als reuktraining: twee keer per dag, een paar vertrouwde geuren bewust intensief opsnuiven – vaak roos, kruidnagel, citroen en eucalyptus, gedurende meerdere maanden. Het is fysiotherapie voor je neus. Geen wondermiddel: het werkt het best als je er vroeg mee begint, en de discipline is de grootste hindernis, het wordt vaak als saai en tijdrovend ervaren, en in de praktijk traint maar ongeveer een derde van de mensen écht consequent door. Maar meta-analyses laten zien dat het bij veel mensen die volhouden helpt om het reukvermogen terug te trainen. (Heb je zelf langdurig last van reukverlies? Bespreek het met je huisarts, dit is mijn verhaal, geen medisch advies.)

En hier wordt het bijna ontroerend. Onderzoek laat zien dat mensen die hun leven vúllen met geuren, zoals parfumeurs en wijnkenners, letterlijk het reukgebied in hun brein zien groeien. De driehonderd flesjes parfum in mijn kast zijn dus geen overdaad. Het is, al die jaren, training geweest.

Plezier is geen luxe

Twee dingen weet ik sinds dat half jaar van stilte, die ik daarvoor niet kende.

Ten eerste: geur is geen decoratie. Het is een van de meest directe wegen die we hebben naar emotie, herinnering en zelfkennis.

Ten tweede: dat plezier nooit triviaal is. In een leven dat zwaar kan zijn – voor mij, voor jou, voor velen die deze pagina ooit zullen vinden – is een moment van schoonheid geen luxe. Het is voeding. Een parfum dat je verlicht, een geur die je terugbrengt naar iemand die je kwijt bent, een nieuwe ontdekking die je doet stilstaan: dit zijn kleine vakanties van het bewustzijn waar we recht op hebben.

Soms zijn die geur-vakanties klein en praktisch. Wanneer ik trek heb in iets zoets en weet dat een gebakje me later niet zal helpen, spray ik mijzelf met een parfum met vanille- of karameltonen. Vaak wordt de behoefte aan suiker dan zachter.

Maar ik wil hier eerlijk zijn, want dat is de afspraak op deze website. De wetenschap kent dit fenomeen wél, onderzoek liet zien dat het langer ruiken aan een lekkernij (ongeveer twee minuten) het beloningssysteem in het brein deels kan stillen, alsof je al een hap hebt genomen. Maar het beeld is niet zo eenduidig als ik het je graag zou voorspiegelen. Bij sommige mensen wékt de geur van vanille de trek juist op in plaats van hem te dempen, en onderzoekers zijn het nog niet eens over hóe het precies werkt – verzadiging, of gewoon afleiding. Het is dus geen trucje dat ik je beloof. Het is een klein, persoonlijk ritueel dat bij mij werkt, en dat je zelf mag onderzoeken.

Daarom schrijf ik hier over geur

Niet om parfums te recenseren, daar zijn andere stemmen voor. Niet om dure flesjes aan te prijzen, daar zijn marketeers voor. Maar om te onderzoeken hoe iets zo vluchtigs als geur ons zo diep kan raken, wat de wetenschap er inmiddels van weet, wie er werkelijk verdient aan de parfums in onze kast, en wat een leven met geur ons leert over een leven met onszelf.

Of je nu één parfum hebt of driehonderd. Of je je reuk hebt verloren en aan het herstellen bent. Of je je afvraagt waarom een geur uit je kindertijd je nog steeds aan het huilen kan brengen, deze pagina is voor jou.

En misschien is dat de vraag die ik je voor de week wil nalaten:

Welke geur draagt voor jou een heel leven in zich en wanneer heb je hem voor het laatst bewust opgezocht?

Verder lezen

• Drie tuinen
• Wat gebeurt er in ons brein als we ruiken?
• 3.200 jaar parfum

---

Bronnen

• Harvard Medicine Magazine (april 2024). The Connections Between Smell, Memory, and Health. (Reuk omzeilt de thalamus en is “bedraad” naar amygdala en hippocampus; geur-herinneringen zijn emotioneler en reiken verder terug, met neurowetenschappers S. R. Datta en R. Herz.)
• Herz, R. S. (2016). The Role of Odor-Evoked Memory in Psychological and Physiological Health. Brain Sciences, 6(3), 22. https://doi.org/10.3390/brainsci6030022
• Biswas, D., & Szocs, C. (2019). The Smell of Healthy Choices: Cross-Modal Sensory Compensation Effects of Ambient Scent on Food Purchases. Journal of Marketing Research, 56(1), 123–141. https://doi.org/10.1177/0022243718820585 (Langer ruiken stilt het beloningssysteem deels; kort ruiken wakkert de trek juist aan.)
• Kemps, E., & Tiggemann, M. (2013). Olfactory stimulation curbs food cravings. Addictive Behaviors, 38(2), 1550–1554. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2012.06.001 – en: Kemps, E., Tiggemann, M., & Bettany, S. (2012). Non-food odorants reduce chocolate cravings. Appetite, 58(3), 1087–1090. https://doi.org/10.1016/j.appet.2012.03.002 (Geur kan hunkering verminderen via competitie om beperkte hersencapaciteit; effecten zijn wisselend en bescheiden.)
• Sorokowska, A., Drechsler, E., & Karwowski, M. (2017). Effects of olfactory training: a meta-analysis. Rhinology, 55(1), 17–26. https://doi.org/10.4193/rhino16.195 (Reuktraining; oorspronkelijk protocol Hummel et al., 2009.)
• Medscape (jan. 2026). Scientists Sniff Out Compelling New Treatments for Anosmia. (Eerlijke nuance: reuktraining werkt het best vroeg; sommeliers en parfumeurs zien hun reukgebied groeien.)
• Citaat: Marian Bendeth, Global Fragrance Expert (Sixth Scents).

Wil je iets natrekken? De bronnen hierboven verwijzen naar de oorspronkelijke publicaties. Vind je een fout, laat het me weten.