Het verhaal achter een legendarisch beeld, een viraal misverstand, en de échte wetenschap van liefde tussen moeder en kind.
Bij ons in de woonkamer is een hoek.
Een foto-hoek. Foto’s van mijn jongens, vanaf babytijd tot vandaag. Tussen het koken door, na een lange dienst, voordat ik naar bed ga: ik sta er meerdere keren per dag voor stil. Ik kijk. En ik denk, telkens opnieuw, hetzelfde: dit is mijn oplaadpunt.
Ik wilde dat ergens kwijt. Want het is geen toeval dat ik vandaag over een ánder beeld wil schrijven. Eén dat de hele wereld inmiddels heeft gezien.
Misschien herken je deze foto.
Een MRI-scan in zwart-wit. Een moeder gekruld om haar baby. Ze drukt een kus op zijn hoofd. Je ziet hun beide breinen, doorzichtig, als twee in elkaar gevouwen medaillons. Hier en daar gloeien oranjerode vlekjes op. Het beeld voelt teder, breekbaar, universeel. Iets in je vouwt zich open als je ernaar kijkt.
Onder de foto staat meestal een tekst die ongeveer zo klinkt: dat de kus van moeder een chemische reactie in het babyhoofdje veroorzaakt, dat er dopamine vrijkomt voor het geluksgevoel, en oxytocine, het “liefdeshormoon”, voor veiligheid en vertrouwen. Love is just one kiss away.
Ik heb deze foto zelf al jaren bewaard. Hij ontroert me elke keer opnieuw.
En toch.
Voordat ik erover schreef, ben ik gaan kijken naar wat er werkelijk te vinden was over dit beeld. En wat ik leerde, vond ik uiteindelijk nog mooier dan het verhaal dat rondgaat.
Wie maakte de foto, en waarom
Het beeld werd gemaakt in april 2015 op het Massachusetts Institute of Technology, in een 3 Tesla MRI-scanner van het Athinoula A. Martinos Imaging Center.1 De wetenschapper achter het beeld is dr. Rebecca Saxe, professor in cognitieve neurowetenschap aan MIT. Niet zoals de virale tekst beweert, neurologe. Dat is een belangrijk verschil: neurologen behandelen ziekten van het zenuwstelsel, cognitieve neurowetenschappers onderzoeken hoe het brein denken, voelen en gedrag mogelijk maakt.
Saxe is bovendien niet alleen de maker van het beeld. Zij is ook de moeder in het beeld. De baby is haar eigen zoon Percy, twee maanden oud.2 Haar scanner was niet gebouwd om twee mensen tegelijk in beeld te brengen. Er waren flinke aanpassingen en maandenlang overleg met technici voor nodig.2 Haar collega Atsushi Takahashi staat samen met haar vermeld als maker van het beeld.1 Het kostte uiteindelijk twee dagen, met ongeveer vijfentwintig pogingen per dag, om deze ene opname te krijgen.2
Waarom? In Smithsonian Magazine schreef ze het zelf: “No one, to my knowledge, had ever made an MR image of a mother and child. We made this one because we wanted to see it.” Geen diagnostisch doel. Geen experiment. Gewoon: omdat niemand het ooit had gezien.1
Wat de gekleurde vlekjes niet zijn
Hier wordt het verhaal eerlijk én belangrijk.
De oranjerode vlekjes in de hersenen op de foto zijn niet dopamine. Ze zijn niet oxytocine. Ze tonen ook niet de chemische reactie van de kus.3
Dat zou ook wetenschappelijk niet kunnen. Op dit moment is er nog geen manier om oxytocine of dopamine direct in het brein van een levende mens te meten.3 We kunnen niveaus meten in bloed en speeksel, of zien hoe de hersenen reageren wanneer iemand oxytocine toegediend krijgt. Maar in een gewone MRI verschijnen die stoffen niet als oplichtende vlekjes.
En hier hoort meteen de nuance bij. Zelfs die metingen in bloed en speeksel zijn onder onderzoekers omstreden. Verschillende meetmethoden leveren waarden op die ver uiteenlopen en die onderling nauwelijks met elkaar samenhangen.4 Het is dus niet zo dat we oxytocine wél goed kunnen meten en alleen niet in het hoofd. We kunnen het overal moeilijk meten.
De vlekjes op deze foto komen uit een andere studie van Saxe zelf, een onderzoek naar hoe baby’s gezichten verwerken. Ze laten zien welke hersengebieden bij deze specifieke moeder en baby méér zuurstof gebruikten toen ze naar gezichten keken, vergeleken met natuurfoto’s.3,5
Saxe heeft dit op 12 september 2019 zelf publiekelijk rechtgezet, in een draad op Twitter, toen het misverstand opnieuw viraal ging.6 Haar boodschap: het beeld blijft prachtig, maar de uitleg eronder klopt niet.
Waarom dit ertoe doet
Hier wil ik even stoppen. Ik schrijf dit niet om iets stuk te trekken.
Ik schrijf dit omdat eerlijkheid het fundament is van vertrouwen. Als ik op deze blog dingen plaats die mooi klinken maar niet kloppen, ben ik geen schrijver meer, dan ben ik een doorgeefluik van ruis. En jij verdient beter dan ruis. Je verdient iemand die haar bron checkt, óók als die bron emotioneel aantrekkelijk is. Vooral dán.
Maar er is iets nog mooiers. De waarheid achter dit beeld is namelijk niet kleiner dan het verhaal eronder. Hij is groter.
Wat er écht gebeurt als een moeder haar baby kust
De laatste twintig jaar hebben honderden onderzoeken laten zien hoe diep moeder-kind verbinding biologisch geworteld is. Niet via één gekleurd vlekje op een scan, maar via een fijn samenspel van hormonen, hersengebieden en gedrag dat zich over weken en maanden ontvouwt.
Oxytocine. Wanneer moeder en baby elkaar aanraken, vasthouden, kijken, of borstvoeding geven, stijgen oxytocineniveaus in beider lichamen, meetbaar in bloed en speeksel. Oxytocine wordt vaak het “liefdeshormoon” genoemd, maar preciezer is het een bindingshormoon: het maakt sociaal contact lonend en verlaagt de stressreactie.7
Dopamine. Tegelijkertijd activeert het zien van het eigen kindje het beloningssysteem van de moeder, vooral het striatum en de nucleus accumbens. Dat zijn precies dezelfde hersengebieden die actief worden bij andere dingen die we diep belangrijk vinden. Volgens een overzicht door neurowetenschapper Ruth Feldman in Trends in Cognitive Sciences werken oxytocine en dopamine in dit gebied samen om motivatie, focus en sociale aandacht op de baby te richten.7 En het hoeft niet eens om een baby in levenden lijve te gaan: in een fMRI-studie onder achtentwintig moeders lichtten dezelfde beloningsgebieden óók op bij alleen een foto van het eigen kind, en het sterkst bij een lachend gezichtje.8 Dat is, biologisch gezien, waarschijnlijk wat er bij mij gebeurt wanneer ik thuis voor mijn foto-hoek sta.
Synchronie. Een van Feldmans krachtigste bevindingen: moeder en baby beginnen na verloop van tijd te synchroniseren, in hartslag, in blikrichting, in ademritme, in stemhoogte. Een soort biologisch duet, dat zonder dat we het bewust merken het hechtingssysteem opbouwt.7
En misschien wel het belangrijkste, voor iedere ouder die zich ooit zorgen heeft gemaakt: bij ongeveer 1 op de 10 moeders komt deze verbinding niet vanzelf op gang. Dat is geen falen. Het is biologie die soms tijd nodig heeft, of hulp. Onderzoekers in Heidelberg ontwikkelen hier zelfs gerichte behandelingen voor.9
Het mooie eronder
Wat de virale tekst probeerde te zeggen, klopt dus in zijn kern wél, alleen niet via die ene kus en die ene scan. Het klopt via duizend kleine momenten samen.
De kus is niet één chemische trigger. De kus is een klein hoofdstuk in een veel groter, dieper verhaal dat zich elke dag opnieuw schrijft, in elk gezin, in elk lichaam dat zich opent voor een ander.
En dat verhaal, verbinding die hormonen, hersengebieden en gedrag stuurt, geldt niet alleen voor moeder en baby. Volgens Feldman bouwt élke andere vorm van liefde voort op dit oerfundament: romantische liefde, vriendschap, zorgen voor wie ouder of zieker wordt dan wij.7 Dierstudies wijzen dezelfde kant op: de hersencircuits die bij zoogdieren de band tussen moeder en jong maken, blijken bij monogame soorten ook de band tussen partners te dragen.10 De moeder-kind blauwdruk leeft door in elke band die we vormen.
Waarom ik dit beeld blijf bewaren
Ondanks alles. Misschien wel juíst nu.
Saxe schreef in Smithsonian Magazine dat veel kijkers juist geraakt werden door de anonimiteit van het beeld: zonder gezichten, zonder haar, zonder kleren konden de twee figuren elke moeder en elk kind zijn, op elke plek en in elke tijd.1
Dat is het beeld in zijn diepste laag. Niet een neurochemische instructievideo. Een symbool. Een herinnering aan iets dat tussen mensen ontstaat wanneer er ruimte, tijd en zachtheid is.
En dat, dat hoeft geen vlek op een scan om waar te zijn.
Een vraag om mee te dragen
Denk eens aan een moment van diepe verbinding in je eigen leven met een kind, een ouder, een geliefde, een vriend. Een moment waarin er iets onzichtbaars verschoof. Waarschijnlijk verscheen er geen oplichtende vlek in jouw brein.
Hoe weet je tóch dat het gebeurd is en wat zou er anders zijn geweest in jouw leven als dat moment er nooit was?
Verder lezen
- Mensen vergeten woorden, nooit hoe jij hen liet voelen
- Het stille brein en het luide brein
- Het litteken dat er niet was
Bronnen
De cijfers in de tekst verwijzen naar deze lijst.
- Saxe, R. (2015, december). Why I captured this MRI of a mother and child. Smithsonian Magazine. https://www.smithsonianmag.com/science-nature/why–captured-MRI-mother-child-180957207/
- Pawlowski, A. (2015, december). See MRI image capturing pure love of mom and baby, from the inside. TODAY. https://www.today.com/health/stunning-mri-image-offers-modern-twist-mom-baby-photo-t60856
- Baranger, D. (2019, 10 oktober). Fact check: Those red blobs aren’t oxytocin. Massive Science. https://massivesci.com/notes/setting-record-straight-mother-infant-mri-not-oxytocin/
- MacLean, E. L., Wilson, S. R., Martin, W. L., Davis, J. M., Nazarloo, H. P., & Carter, C. S. (2019). Challenges for measuring oxytocin: The blind men and the elephant? Psychoneuroendocrinology, 107, 225–231. https://doi.org/10.1016/j.psyneuen.2019.05.018
- Deen, B., Richardson, H., Dilks, D. D., Takahashi, A., Keil, B., Wald, L. L., Kanwisher, N., & Saxe, R. (2017). Organization of high-level visual cortex in human infants. Nature Communications, 8, Article 13995. https://doi.org/10.1038/ncomms13995
- Saxe, R. [@rebecca_saxe]. (2019, 12 september). My MRI Mother and Child has become the focus of a controversy this weekend. Here’s the story. Thread. 1/14 [Bericht]. X, voorheen Twitter. https://twitter.com/rebecca_saxe/status/1171979487489286146
- Feldman, R. (2017). The neurobiology of human attachments. Trends in Cognitive Sciences, 21(2), 80–99. https://doi.org/10.1016/j.tics.2016.11.007
- Strathearn, L., Li, J., Fonagy, P., & Montague, P. R. (2008). What’s in a smile? Maternal brain responses to infant facial cues. Pediatrics, 122(1), 40–51. https://doi.org/10.1542/peds.2007-1566
- Eckstein, M., Zietlow, A.-L., Gerchen, M. F., Schmitgen, M. M., Ashcroft-Jones, S., Kirsch, P., & Ditzen, B. (2019). The NeMo real-time fMRI neurofeedback study: Protocol of a randomised controlled clinical intervention trial in the neural foundations of mother-infant bonding. BMJ Open, 9(7), Article e027747. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2018-027747
- Numan, M., & Young, L. J. (2016). Neural mechanisms of mother-infant bonding and pair bonding: Similarities, differences, and broader implications. Hormones and Behavior, 77, 98–112. https://doi.org/10.1016/j.yhbeh.2015.05.015
Bronnen op deze site staan in APA-stijl, met DOI waar die beschikbaar is. Waarom ik daarvoor kies →
Disclaimer: Dit blog gaat over wetenschappelijk onderzoek naar het brein en de moeder-kind verbinding. Het is geen medisch advies. Mocht je zelf ervaren dat de verbinding met je baby of kind niet vanzelf op gang komt, neem dan contact op met je verloskundige, huisarts, kraamzorg of jeugdgezondheidszorg. Dit komt vaker voor dan je denkt, en er is goede hulp beschikbaar.
Over de auteur
Ilhama | withilhama.com · Medisch specialist
Ik geloof dat een mens uit vele lagen bestaat — gevormd door wat we meemaken, verliezen, leren en opnieuw opbouwen.
Ik schrijf over wat onder de oppervlakte leeft: herinneringen, geur, stilte, kookkunst, gezondheid en veerkracht.
Op withilhama.com verbind ik wetenschap met menselijkheid — eerlijk, warm en met aandacht voor de verhalen achter de feiten.
Mijn diepste overtuiging is dat voorkomen beter is dan genezen. Daarom vertaal ik complexe kennis naar heldere inzichten die je helpen bewuster te leven en betere keuzes te maken.
